Real Effective decentralization – dhivehi

Published on ‘mihaaru’ news on 10th October 2021 at https://mihaaru.com/opinion/98720

މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށޭނީ ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކާއި ވަޒީފާތައް އަތޮޅުތަކަށް ބަދަލު ކުރަން ކެރުމުންނެވެ.  
މިވަގުތު ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވާ މައުނަވީ ލާމަރުކަޒު ކުރުމަކީ ވަޒީފާތަކާއި ދައުލަތުގެ އިދާރާތައް އަތޮޅުތަކަށް ބަދަލުކުރަން ކެރުމެވެ. މިކަމަކީ ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ގާނޫނަށް މާއްދާއެއް އިތުރު ކުރުމަކުން ކުރެވޭނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ހިނގަމުން އައި މަގުން ހިނގޭކަށް ނެތް މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގާކަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ލަންޑަނުގެ އިއްޒަތުގައި، ވަޒީފާއަދާ ކުރަމުންގެންދާ ފަރާތްތަކަށް މިއީކީ ފަސޭހައިން އެއްބަސްވެވޭނޭ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިހާރުވެސް، އެކި ނަމުގައި އެކި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ދަނީ މިކަމަށް ފާޑު ކިޔައި، އަދަދު ތަކާމެދު އަރާރުން ވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެށީގައިވެސް ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ލަވައިގެ އަންބާގައި ބައިވެރިވާނަމޭ ބުނެ ބަސްއިއްވާ ފަރާތްތައް ގިނަ ނަމަވެސް، ފަހު ވަގުތު ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަ ނުވާނޭ ކަމަކަށް ހީކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮވިޑް ލޮކްޑައުންގައި ގޭގައި ތިބެގެން ދައުލަތް ހިންގި މީހުންނަށް، އަތޮޅުތަކަށް ވަޒީފާތައް ބަދަލު ކޮށް ޚިދުމަތް ދެވޭނޭ ކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެނެކީ ނޫނެވެ. އެކަމަކު ބޮޑެތި މީހުންނާ، ބޮޑެތި ވާން ބޭނުން ފަރާތްތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި، ޝީޝާ ލިބެން ހުރި ކޮފީ މޭޒުތައް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ފޫ ހޭކެނީއެވެ. އެއީ ހައިރާން ވާންވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒް ކުރެވޭނީ ސަރުކާރަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ.
އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބޮރިސް ޖޯންސަންގެ ‘ލެވެލިންގ’ ސިޔާސަތާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން 2020 ގެ މާރޗްގައި، އިނގިރޭސި ޗާންސެލަރ އޭނާގެ ބަޖެޓުގައި 22،000 ސިވިލް ސާރވިސް ވަޒީފާ 2030 ގެ ކުރިން ލަންޑަނުން ބޭރަށް ގެންދާނެކަމަށް އިއުލާނު ކުރެއްވިއެވެ.  ސަރުކާރުގެ ސިޔާސާތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ވަކިވަކި ޑިޕާރޓްމަންޓްތަކުގެ ޕްލޭންތައް ހަދައި އިމްޕްލިމެންޓް ކުރުމަށް އިނގިރޭސި ކެބިނެޓުން ނިންމައި، އިިނގިރޭސި ސިވިލް ސާރވިސްގެ ހެޑްކުއާޓަރެއް ސްކްޓްލޭންޑްގެ ގްލާސްގޯ ގައި ގާއިމުކުރުމަށާއި، އިނގިރޭސި ޓްރެޒަރީ ޑާލިންގޓަނަށް ބަދަލުކުރުމަށް އިއްލާނުކޮށް، އެހެން ވުޒާރާތަކުން އެމީހުންގެ ވަކި ވަކި މަގުޗާޓުތައް އިއުލާނު ކުރަން ފެށިއެވެ. 2028 ގެ ކުރިން  400 ވަޒީފާ ލަންޑަނުން ބޭރުކޮށް، ޖުމަލް 977 މިލިއަން ޕައުންޑްގެ ރީ އޯރގަނައިޒޭޝަނެއްގައި، 60% ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް ލަންޑަނުން ބޭރުގައި އުފެއްދުމަށް ބީ.ބީ.ސީން މާރޗްމަހު އިއުލާނު ކުރިއެވެ. މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގާކަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ލަންޑަނުގެ އިއްޒަތުގައި، ވަޒީފާއަދާ ކުރަމުންގެންދާ ފަރާތްތަކަށް މިއީކީ ފަސޭހައިން އެއްބަސްވެވޭނޭ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިހާރުވެސް، އެކި ނަމުގައި އެކި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ދަނީ މިކަމަށް ފާޑު ކިޔައި، އަދަދު ތަކާމެދު އަރާރުން ވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެށީގައިވެސް ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ލަވައިގެ އަންބާގައި ބައިވެރިވާނަމޭ ބުނެ ބަސްއިއްވާ ފަރާތްތައް ގިނަ ނަމަވެސް، ފަހު ވަގުތު ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަ ނުވާނޭ ކަމަކަށް ހީކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮވިޑް ލޮކްޑައުންގައި ގޭގައި ތިބެގެން ދައުލަތް ހިންގި މީހުންނަށް، އަތޮޅުތަކަށް ވަޒީފާތައް ބަދަލު ކޮށް ޚިދުމަތް ދެވޭނޭ ކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެނެކީ ނޫނެވެ. އެކަމަކު ބޮޑެތި މީހުންނާ، ބޮޑެތި ވާން ބޭނުން ފަރާތްތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި، ޝީޝާ ލިބެން ހުރި ކޮފީ މޭޒުތައް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ފޫ ހޭކެނީއެވެ. އެއީ ހައިރާން ވާންވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒް ކުރެވޭނީ ސަރުކާރަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ.
ހަގީގީ، މައުނަވީ، ޑީ ސެންޓްރަލައިޒޭޝަންެއަކީ މެނިފެސްޓޯ ވައުދަކުން، ކިޔާ ފަރިއްސަކުން ކުރެވޭނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ޑީސެންޓްރަލައިޒް ކުރެވޭނީ މުޅި ސަރުކާރު އެކަމަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބޮރިސް ޖޯންސަންގެ ‘ލެވެލިންގ’ ސިޔާސަތާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން 2020 ގެ މާރޗްގައި، އިނގިރޭސި ޗާންސެލަރ އޭނާގެ ބަޖެޓުގައި 22،000 ސިވިލް ސާރވިސް ވަޒީފާ 2030 ގެ ކުރިން ލަންޑަނުން ބޭރަށް ގެންދާނެކަމަށް އިއުލާނު ކުރެއްވިއެވެ.  ސަރުކާރުގެ ސިޔާސާތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ވަކިވަކި ޑިޕާރޓްމަންޓްތަކުގެ ޕްލޭންތައް ހަދައި އިމްޕްލިމެންޓް ކުރުމަށް އިނގިރޭސި ކެބިނެޓުން ނިންމައި، އިިނގިރޭސި ސިވިލް ސާރވިސްގެ ހެޑްކުއާޓަރެއް ސްކްޓްލޭންޑްގެ ގްލާސްގޯ ގައި ގާއިމުކުރުމަށާއި، އިނގިރޭސި ޓްރެޒަރީ ޑާލިންގޓަނަށް ބަދަލުކުރުމަށް އިއްލާނުކޮށް، އެހެން ވުޒާރާތަކުން އެމީހުންގެ ވަކި ވަކި މަގުޗާޓުތައް އިއުލާނު ކުރަން ފެށިއެވެ. 2028 ގެ ކުރިން  400 ވަޒީފާ ލަންޑަނުން ބޭރުކޮށް، ޖުމަލް 977 މިލިއަން ޕައުންޑްގެ ރީ އޯރގަނައިޒޭޝަނެއްގައި، 60% ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް ލަންޑަނުން ބޭރުގައި އުފެއްދުމަށް ބީ.ބީ.ސީން މާރޗްމަހު އިއުލާނު ކުރިއެވެ. މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގާކަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ލަންޑަނުގެ އިއްޒަތުގައި، ވަޒީފާއަދާ ކުރަމުންގެންދާ ފަރާތްތަކަށް މިއީކީ ފަސޭހައިން އެއްބަސްވެވޭނޭ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިހާރުވެސް، އެކި ނަމުގައި އެކި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ދަނީ މިކަމަށް ފާޑު ކިޔައި، އަދަދު ތަކާމެދު އަރާރުން ވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެށީގައިވެސް ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ލަވައިގެ އަންބާގައި ބައިވެރިވާނަމޭ ބުނެ ބަސްއިއްވާ ފަރާތްތައް ގިނަ ނަމަވެސް، ފަހު ވަގުތު ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަ ނުވާނޭ ކަމަކަށް ހީކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮވިޑް ލޮކްޑައުންގައި ގޭގައި ތިބެގެން ދައުލަތް ހިންގި މީހުންނަށް، އަތޮޅުތަކަށް ވަޒީފާތައް ބަދަލު ކޮށް ޚިދުމަތް ދެވޭނޭ ކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެނެކީ ނޫނެވެ. އެކަމަކު ބޮޑެތި މީހުންނާ، ބޮޑެތި ވާން ބޭނުން ފަރާތްތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި، ޝީޝާ ލިބެން ހުރި ކޮފީ މޭޒުތައް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ފޫ ހޭކެނީއެވެ. އެއީ ހައިރާން ވާންވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒް ކުރެވޭނީ ސަރުކާރަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ.
ހަގީގީ، މައުނަވީ، ޑީ ސެންޓްރަލައިޒޭޝަންެއަކީ މެނިފެސްޓޯ ވައުދަކުން، ކިޔާ ފަރިއްސަކުން ކުރެވޭނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ޑީސެންޓްރަލައިޒް ކުރެވޭނީ މުޅި ސަރުކާރު އެކަމަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބޮރިސް ޖޯންސަންގެ ‘ލެވެލިންގ’ ސިޔާސަތާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން 2020 ގެ މާރޗްގައި، އިނގިރޭސި ޗާންސެލަރ އޭނާގެ ބަޖެޓުގައި 22،000 ސިވިލް ސާރވިސް ވަޒީފާ 2030 ގެ ކުރިން ލަންޑަނުން ބޭރަށް ގެންދާނެކަމަށް އިއުލާނު ކުރެއްވިއެވެ.  ސަރުކާރުގެ ސިޔާސާތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ވަކިވަކި ޑިޕާރޓްމަންޓްތަކުގެ ޕްލޭންތައް ހަދައި އިމްޕްލިމެންޓް ކުރުމަށް އިނގިރޭސި ކެބިނެޓުން ނިންމައި، އިިނގިރޭސި ސިވިލް ސާރވިސްގެ ހެޑްކުއާޓަރެއް ސްކްޓްލޭންޑްގެ ގްލާސްގޯ ގައި ގާއިމުކުރުމަށާއި، އިނގިރޭސި ޓްރެޒަރީ ޑާލިންގޓަނަށް ބަދަލުކުރުމަށް އިއްލާނުކޮށް، އެހެން ވުޒާރާތަކުން އެމީހުންގެ ވަކި ވަކި މަގުޗާޓުތައް އިއުލާނު ކުރަން ފެށިއެވެ. 2028 ގެ ކުރިން  400 ވަޒީފާ ލަންޑަނުން ބޭރުކޮށް، ޖުމަލް 977 މިލިއަން ޕައުންޑްގެ ރީ އޯރގަނައިޒޭޝަނެއްގައި، 60% ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް ލަންޑަނުން ބޭރުގައި އުފެއްދުމަށް ބީ.ބީ.ސީން މާރޗްމަހު އިއުލާނު ކުރިއެވެ. މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގާކަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ލަންޑަނުގެ އިއްޒަތުގައި، ވަޒީފާއަދާ ކުރަމުންގެންދާ ފަރާތްތަކަށް މިއީކީ ފަސޭހައިން އެއްބަސްވެވޭނޭ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިހާރުވެސް، އެކި ނަމުގައި އެކި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ދަނީ މިކަމަށް ފާޑު ކިޔައި، އަދަދު ތަކާމެދު އަރާރުން ވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެށީގައިވެސް ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ލަވައިގެ އަންބާގައި ބައިވެރިވާނަމޭ ބުނެ ބަސްއިއްވާ ފަރާތްތައް ގިނަ ނަމަވެސް، ފަހު ވަގުތު ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަ ނުވާނޭ ކަމަކަށް ހީކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮވިޑް ލޮކްޑައުންގައި ގޭގައި ތިބެގެން ދައުލަތް ހިންގި މީހުންނަށް، އަތޮޅުތަކަށް ވަޒީފާތައް ބަދަލު ކޮށް ޚިދުމަތް ދެވޭނޭ ކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެނެކީ ނޫނެވެ. އެކަމަކު ބޮޑެތި މީހުންނާ، ބޮޑެތި ވާން ބޭނުން ފަރާތްތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި، ޝީޝާ ލިބެން ހުރި ކޮފީ މޭޒުތައް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ފޫ ހޭކެނީއެވެ. އެއީ ހައިރާން ވާންވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒް ކުރެވޭނީ ސަރުކާރަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. މާލެއަށް މީހުން ބަދަލުވާން ފެށީ އަސާސީ ބޭނުންތަކުގައެވެ. ޑަކްޓަރަށް ދައްކާ، ދަރިންނަށް ކިޔަވައިދީ، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތު ހޯދާށެވެ. 30 އަހަރު ފަހުން، މިއަދު، ދައުލަތާއި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ ހޮސްޕިޓާ ތަކާއި ސްކޫލާއި ޔުނިވާރސިޓީ ހުރީ މާލޭގައެވެ. ކޭ.އެފް.ސީ.އާ، ޕިއްޒާހަޓާއި ބިގްމޭން ހުރީ މާލޭގައެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު ކޮފީ މޭޒުތަކާއި އަރަބި، މޮރޮކޯ، ޗައިނީސް، އިންޑިއަން ކެއުންތައް ލިބެން ހުރީ މާލޭގައެވެ. ރާއްޖެއަރަން ނިންމާދުވަހު، މެކްޑޮނަލްޑް ވެސް ހުޅުވޭނީ ހަމަ މާލޭގައެވެ. ސަޅި ސެލޫނާއި މޮޅު ޖިމް، އަދި ހިތްފަސޭހަ ސްޕާތައް ހުރީ މާލޭގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔަން ބީފާއި ފްރެންޗް ޔޯގަޓާއި ހާގެންޑާސް އައިސްކްރީމް ލިބެން ހުރީވެސް މާލޭގައެވެ. ދައުލަތުގެ އޮފީސްތަކާއި ކޯޓްތައް ހިނގައި، ސިޔާސީ މަޝްވަރާތައް ކޮށް ހަދަނީ މާލޭގައެވެ. ރައްޓެހިންނާ ތިމާގެ މީހުން، އަނބިންނާ، ދެން އިންނަން ހުރި ކަލޭގެޔާ، ވަރިކުރި ފުޅާއި، ކުދިންނާއި ދޮންދަރިން ތިބީ މާލޭގައެވެ. އަމިއްލަ ޒާތުގައި ހިނގަން ދޫކޮށްލައިފި ނަމަ ދަގަތްފާނަށް ދަމާ މިންވަރު ދާނީ ގަދަވަމުންނެވެ. ޔޫ.އެން.އެފް.ޕީ.އޭ.ގެ ދިރާސާގައި ޖަހާފައިވަނީ އެހިސާބެވެ. 40 އަހަރު ތެރޭގައި މާލޭގެ އާބާދީ 225 ހާހުން އިތުރުވެ، މުޅި ވ. އަތޮޅުގެ އާބާދީ އެންމެ 543 އަށް ދަށްވެ، ހުވަދޫގެ އާބާދީ 13،886 ން މަދުވެ، ޖުމްލަކޮށް އަތޮޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީ 32 ހާހުން މަދުވާނެ ކަމަށް އެބުނަނީ އެހެންވެގެންނެވެ.  މިއީ އަޅުގަނޑުމެން ދެކެން ބޭނުން ދުވަހެއްބާވައެވެ؟ ދެން ހަދާނީ ކިހިނަކުން ހަގީގީ، މައުނަވީ، ޑީ ސެންޓްރަލައިޒޭޝަންެއަކީ މެނިފެސްޓޯ ވައުދަކުން، ކިޔާ ފަރިއްސަކުން ކުރެވޭނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ޑީސެންޓްރަލައިޒް ކުރެވޭނީ މުޅި ސަރުކާރު އެކަމަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބޮރިސް ޖޯންސަންގެ ‘ލެވެލިންގ’ ސިޔާސަތާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން 2020 ގެ މާރޗްގައި، އިނގިރޭސި ޗާންސެލަރ އޭނާގެ ބަޖެޓުގައި 22،000 ސިވިލް ސާރވިސް ވަޒީފާ 2030 ގެ ކުރިން ލަންޑަނުން ބޭރަށް ގެންދާނެކަމަށް އިއުލާނު ކުރެއްވިއެވެ.  ސަރުކާރުގެ ސިޔާސާތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ވަކިވަކި ޑިޕާރޓްމަންޓްތަކުގެ ޕްލޭންތައް ހަދައި އިމްޕްލިމެންޓް ކުރުމަށް އިނގިރޭސި ކެބިނެޓުން ނިންމައި، އިިނގިރޭސި ސިވިލް ސާރވިސްގެ ހެޑްކުއާޓަރެއް ސްކްޓްލޭންޑްގެ ގްލާސްގޯ ގައި ގާއިމުކުރުމަށާއި، އިނގިރޭސި ޓްރެޒަރީ ޑާލިންގޓަނަށް ބަދަލުކުރުމަށް އިއްލާނުކޮށް، އެހެން ވުޒާރާތަކުން އެމީހުންގެ ވަކި ވަކި މަގުޗާޓުތައް އިއުލާނު ކުރަން ފެށިއެވެ. 2028 ގެ ކުރިން  400 ވަޒީފާ ލަންޑަނުން ބޭރުކޮށް، ޖުމަލް 977 މިލިއަން ޕައުންޑްގެ ރީ އޯރގަނައިޒޭޝަނެއްގައި، 60% ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް ލަންޑަނުން ބޭރުގައި އުފެއްދުމަށް ބީ.ބީ.ސީން މާރޗްމަހު އިއުލާނު ކުރިއެވެ. މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގާކަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ލަންޑަނުގެ އިއްޒަތުގައި، ވަޒީފާއަދާ ކުރަމުންގެންދާ ފަރާތްތަކަށް މިއީކީ ފަސޭހައިން އެއްބަސްވެވޭނޭ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިހާރުވެސް، އެކި ނަމުގައި އެކި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ދަނީ މިކަމަށް ފާޑު ކިޔައި، އަދަދު ތަކާމެދު އަރާރުން ވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެށީގައިވެސް ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ލަވައިގެ އަންބާގައި ބައިވެރިވާނަމޭ ބުނެ ބަސްއިއްވާ ފަރާތްތައް ގިނަ ނަމަވެސް، ފަހު ވަގުތު ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަ ނުވާނޭ ކަމަކަށް ހީކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮވިޑް ލޮކްޑައުންގައި ގޭގައި ތިބެގެން ދައުލަތް ހިންގި މީހުންނަށް، އަތޮޅުތަކަށް ވަޒީފާތައް ބަދަލު ކޮށް ޚިދުމަތް ދެވޭނޭ ކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެނެކީ ނޫނެވެ. އެކަމަކު ބޮޑެތި މީހުންނާ، ބޮޑެތި ވާން ބޭނުން ފަރާތްތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި، ޝީޝާ ލިބެން ހުރި ކޮފީ މޭޒުތައް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ފޫ ހޭކެނީއެވެ. އެއީ ހައިރާން ވާންވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒް ކުރެވޭނީ ސަރުކާރަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. ގައުމެއް އާރާސްތު ވެގެންދާހިނދު، ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅޭ، ސަރަހައްދަކަށް އެހެން މީހުން ޖަމައުވާން ފަށައެވެ. ދަގަތްފާނަށް ދަނގަނޑު ދަމާ ބީދައިން މިއީ ގުދްރަތީ ނިޒާމެކެވެ. ގިނައިން މީހުން ދިރުއުޅެން ފެށުމުން، ކުދި ވިޔަފާރިތަކާއި، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް އުފެދި އިގްތިސާދީ މަސައްކަތް އާލާވެ, ކުދި ކުންފުނި ބޮޑެތިވުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އެދުރެގެ ތައް އުފެދި ބޮޑެތިވެ، މަދްރަސާ ތައް ސްކޫލްތަކަށް ބަދަލުވެދެއެވެ. ހެލްތް ސެންޓަރތައް ފުޅާވެ، ޓާރޝަރީ ހޮސްޕިޓާތަކުގެ ގޮތުގައި ނަންބޯޑު ބަދަލުވާނެއެވެ. މާލެއަށް މީހުން ބަދަލުވާން ފެށީ އަސާސީ ބޭނުންތަކުގައެވެ. ޑަކްޓަރަށް ދައްކާ، ދަރިންނަށް ކިޔަވައިދީ، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތު ހޯދާށެވެ. 30 އަހަރު ފަހުން، މިއަދު، ދައުލަތާއި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ ހޮސްޕިޓާ ތަކާއި ސްކޫލާއި ޔުނިވާރސިޓީ ހުރީ މާލޭގައެވެ. ކޭ.އެފް.ސީ.އާ، ޕިއްޒާހަޓާއި ބިގްމޭން ހުރީ މާލޭގައެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު ކޮފީ މޭޒުތަކާއި އަރަބި، މޮރޮކޯ، ޗައިނީސް، އިންޑިއަން ކެއުންތައް ލިބެން ހުރީ މާލޭގައެވެ. ރާއްޖެއަރަން ނިންމާދުވަހު، މެކްޑޮނަލްޑް ވެސް ހުޅުވޭނީ ހަމަ މާލޭގައެވެ. ސަޅި ސެލޫނާއި މޮޅު ޖިމް، އަދި ހިތްފަސޭހަ ސްޕާތައް ހުރީ މާލޭގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔަން ބީފާއި ފްރެންޗް ޔޯގަޓާއި ހާގެންޑާސް އައިސްކްރީމް ލިބެން ހުރީވެސް މާލޭގައެވެ. ދައުލަތުގެ އޮފީސްތަކާއި ކޯޓްތައް ހިނގައި، ސިޔާސީ މަޝްވަރާތައް ކޮށް ހަދަނީ މާލޭގައެވެ. ރައްޓެހިންނާ ތިމާގެ މީހުން، އަނބިންނާ، ދެން އިންނަން ހުރި ކަލޭގެޔާ، ވަރިކުރި ފުޅާއި، ކުދިންނާއި ދޮންދަރިން ތިބީ މާލޭގައެވެ. އަމިއްލަ ޒާތުގައި ހިނގަން ދޫކޮށްލައިފި ނަމަ ދަގަތްފާނަށް ދަމާ މިންވަރު ދާނީ ގަދަވަމުންނެވެ. ޔޫ.އެން.އެފް.ޕީ.އޭ.ގެ ދިރާސާގައި ޖަހާފައިވަނީ އެހިސާބެވެ. 40 އަހަރު ތެރޭގައި މާލޭގެ އާބާދީ 225 ހާހުން އިތުރުވެ، މުޅި ވ. އަތޮޅުގެ އާބާދީ އެންމެ 543 އަށް ދަށްވެ، ހުވަދޫގެ އާބާދީ 13،886 ން މަދުވެ، ޖުމްލަކޮށް އަތޮޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީ 32 ހާހުން މަދުވާނެ ކަމަށް އެބުނަނީ އެހެންވެގެންނެވެ.  މިއީ އަޅުގަނޑުމެން ދެކެން ބޭނުން ދުވަހެއްބާވައެވެ؟ ދެން ހަދާނީ ކިހިނަކުން ހަގީގީ، މައުނަވީ، ޑީ ސެންޓްރަލައިޒޭޝަންެއަކީ މެނިފެސްޓޯ ވައުދަކުން، ކިޔާ ފަރިއްސަކުން ކުރެވޭނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ޑީސެންޓްރަލައިޒް ކުރެވޭނީ މުޅި ސަރުކާރު އެކަމަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބޮރިސް ޖޯންސަންގެ ‘ލެވެލިންގ’ ސިޔާސަތާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން 2020 ގެ މާރޗްގައި، އިނގިރޭސި ޗާންސެލަރ އޭނާގެ ބަޖެޓުގައި 22،000 ސިވިލް ސާރވިސް ވަޒީފާ 2030 ގެ ކުރިން ލަންޑަނުން ބޭރަށް ގެންދާނެކަމަށް އިއުލާނު ކުރެއްވިއެވެ.  ސަރުކާރުގެ ސިޔާސާތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ވަކިވަކި ޑިޕާރޓްމަންޓްތަކުގެ ޕްލޭންތައް ހަދައި އިމްޕްލިމެންޓް ކުރުމަށް އިނގިރޭސި ކެބިނެޓުން ނިންމައި، އިިނގިރޭސި ސިވިލް ސާރވިސްގެ ހެޑްކުއާޓަރެއް ސްކްޓްލޭންޑްގެ ގްލާސްގޯ ގައި ގާއިމުކުރުމަށާއި، އިނގިރޭސި ޓްރެޒަރީ ޑާލިންގޓަނަށް ބަދަލުކުރުމަށް އިއްލާނުކޮށް، އެހެން ވުޒާރާތަކުން އެމީހުންގެ ވަކި ވަކި މަގުޗާޓުތައް އިއުލާނު ކުރަން ފެށިއެވެ. 2028 ގެ ކުރިން  400 ވަޒީފާ ލަންޑަނުން ބޭރުކޮށް، ޖުމަލް 977 މިލިއަން ޕައުންޑްގެ ރީ އޯރގަނައިޒޭޝަނެއްގައި، 60% ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް ލަންޑަނުން ބޭރުގައި އުފެއްދުމަށް ބީ.ބީ.ސީން މާރޗްމަހު އިއުލާނު ކުރިއެވެ. މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގާކަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ލަންޑަނުގެ އިއްޒަތުގައި، ވަޒީފާއަދާ ކުރަމުންގެންދާ ފަރާތްތަކަށް މިއީކީ ފަސޭހައިން އެއްބަސްވެވޭނޭ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިހާރުވެސް، އެކި ނަމުގައި އެކި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ދަނީ މިކަމަށް ފާޑު ކިޔައި، އަދަދު ތަކާމެދު އަރާރުން ވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެށީގައިވެސް ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ލަވައިގެ އަންބާގައި ބައިވެރިވާނަމޭ ބުނެ ބަސްއިއްވާ ފަރާތްތައް ގިނަ ނަމަވެސް، ފަހު ވަގުތު ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަ ނުވާނޭ ކަމަކަށް ހީކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮވިޑް ލޮކްޑައުންގައި ގޭގައި ތިބެގެން ދައުލަތް ހިންގި މީހުންނަށް، އަތޮޅުތަކަށް ވަޒީފާތައް ބަދަލު ކޮށް ޚިދުމަތް ދެވޭނޭ ކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެނެކީ ނޫނެވެ. އެކަމަކު ބޮޑެތި މީހުންނާ، ބޮޑެތި ވާން ބޭނުން ފަރާތްތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި، ޝީޝާ ލިބެން ހުރި ކޮފީ މޭޒުތައް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ފޫ ހޭކެނީއެވެ. އެއީ ހައިރާން ވާންވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒް ކުރެވޭނީ ސަރުކާރަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. ގައުމެއް އާރާސްތު ވެގެންދާހިނދު، ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅޭ، ސަރަހައްދަކަށް އެހެން މީހުން ޖަމައުވާން ފަށައެވެ. ދަގަތްފާނަށް ދަނގަނޑު ދަމާ ބީދައިން މިއީ ގުދްރަތީ ނިޒާމެކެވެ. ގިނައިން މީހުން ދިރުއުޅެން ފެށުމުން، ކުދި ވިޔަފާރިތަކާއި، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް އުފެދި އިގްތިސާދީ މަސައްކަތް އާލާވެ, ކުދި ކުންފުނި ބޮޑެތިވުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އެދުރެގެ ތައް އުފެދި ބޮޑެތިވެ، މަދްރަސާ ތައް ސްކޫލްތަކަށް ބަދަލުވެދެއެވެ. ހެލްތް ސެންޓަރތައް ފުޅާވެ، ޓާރޝަރީ ހޮސްޕިޓާތަކުގެ ގޮތުގައި ނަންބޯޑު ބަދަލުވާނެއެވެ. މާލެއަށް މީހުން ބަދަލުވާން ފެށީ އަސާސީ ބޭނުންތަކުގައެވެ. ޑަކްޓަރަށް ދައްކާ، ދަރިންނަށް ކިޔަވައިދީ، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތު ހޯދާށެވެ. 30 އަހަރު ފަހުން، މިއަދު، ދައުލަތާއި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ ހޮސްޕިޓާ ތަކާއި ސްކޫލާއި ޔުނިވާރސިޓީ ހުރީ މާލޭގައެވެ. ކޭ.އެފް.ސީ.އާ، ޕިއްޒާހަޓާއި ބިގްމޭން ހުރީ މާލޭގައެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު ކޮފީ މޭޒުތަކާއި އަރަބި، މޮރޮކޯ، ޗައިނީސް، އިންޑިއަން ކެއުންތައް ލިބެން ހުރީ މާލޭގައެވެ. ރާއްޖެއަރަން ނިންމާދުވަހު، މެކްޑޮނަލްޑް ވެސް ހުޅުވޭނީ ހަމަ މާލޭގައެވެ. ސަޅި ސެލޫނާއި މޮޅު ޖިމް، އަދި ހިތްފަސޭހަ ސްޕާތައް ހުރީ މާލޭގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔަން ބީފާއި ފްރެންޗް ޔޯގަޓާއި ހާގެންޑާސް އައިސްކްރީމް ލިބެން ހުރީވެސް މާލޭގައެވެ. ދައުލަތުގެ އޮފީސްތަކާއި ކޯޓްތައް ހިނގައި، ސިޔާސީ މަޝްވަރާތައް ކޮށް ހަދަނީ މާލޭގައެވެ. ރައްޓެހިންނާ ތިމާގެ މީހުން، އަނބިންނާ، ދެން އިންނަން ހުރި ކަލޭގެޔާ، ވަރިކުރި ފުޅާއި، ކުދިންނާއި ދޮންދަރިން ތިބީ މާލޭގައެވެ. އަމިއްލަ ޒާތުގައި ހިނގަން ދޫކޮށްލައިފި ނަމަ ދަގަތްފާނަށް ދަމާ މިންވަރު ދާނީ ގަދަވަމުންނެވެ. ޔޫ.އެން.އެފް.ޕީ.އޭ.ގެ ދިރާސާގައި ޖަހާފައިވަނީ އެހިސާބެވެ. 40 އަހަރު ތެރޭގައި މާލޭގެ އާބާދީ 225 ހާހުން އިތުރުވެ، މުޅި ވ. އަތޮޅުގެ އާބާދީ އެންމެ 543 އަށް ދަށްވެ، ހުވަދޫގެ އާބާދީ 13،886 ން މަދުވެ، ޖުމްލަކޮށް އަތޮޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީ 32 ހާހުން މަދުވާނެ ކަމަށް އެބުނަނީ އެހެންވެގެންނެވެ.  މިއީ އަޅުގަނޑުމެން ދެކެން ބޭނުން ދުވަހެއްބާވައެވެ؟ ދެން ހަދާނީ ކިހިނަކުން ހަގީގީ، މައުނަވީ، ޑީ ސެންޓްރަލައިޒޭޝަންެއަކީ މެނިފެސްޓޯ ވައުދަކުން، ކިޔާ ފަރިއްސަކުން ކުރެވޭނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ޑީސެންޓްރަލައިޒް ކުރެވޭނީ މުޅި ސަރުކާރު އެކަމަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބޮރިސް ޖޯންސަންގެ ‘ލެވެލިންގ’ ސިޔާސަތާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން 2020 ގެ މާރޗްގައި، އިނގިރޭސި ޗާންސެލަރ އޭނާގެ ބަޖެޓުގައި 22،000 ސިވިލް ސާރވިސް ވަޒީފާ 2030 ގެ ކުރިން ލަންޑަނުން ބޭރަށް ގެންދާނެކަމަށް އިއުލާނު ކުރެއްވިއެވެ.  ސަރުކާރުގެ ސިޔާސާތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ވަކިވަކި ޑިޕާރޓްމަންޓްތަކުގެ ޕްލޭންތައް ހަދައި އިމްޕްލިމެންޓް ކުރުމަށް އިނގިރޭސި ކެބިނެޓުން ނިންމައި، އިިނގިރޭސި ސިވިލް ސާރވިސްގެ ހެޑްކުއާޓަރެއް ސްކްޓްލޭންޑްގެ ގްލާސްގޯ ގައި ގާއިމުކުރުމަށާއި، އިނގިރޭސި ޓްރެޒަރީ ޑާލިންގޓަނަށް ބަދަލުކުރުމަށް އިއްލާނުކޮށް، އެހެން ވުޒާރާތަކުން އެމީހުންގެ ވަކި ވަކި މަގުޗާޓުތައް އިއުލާނު ކުރަން ފެށިއެވެ. 2028 ގެ ކުރިން  400 ވަޒީފާ ލަންޑަނުން ބޭރުކޮށް، ޖުމަލް 977 މިލިއަން ޕައުންޑްގެ ރީ އޯރގަނައިޒޭޝަނެއްގައި، 60% ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް ލަންޑަނުން ބޭރުގައި އުފެއްދުމަށް ބީ.ބީ.ސީން މާރޗްމަހު އިއުލާނު ކުރިއެވެ. މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގާކަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ލަންޑަނުގެ އިއްޒަތުގައި، ވަޒީފާއަދާ ކުރަމުންގެންދާ ފަރާތްތަކަށް މިއީކީ ފަސޭހައިން އެއްބަސްވެވޭނޭ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިހާރުވެސް، އެކި ނަމުގައި އެކި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ދަނީ މިކަމަށް ފާޑު ކިޔައި، އަދަދު ތަކާމެދު އަރާރުން ވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެށީގައިވެސް ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ލަވައިގެ އަންބާގައި ބައިވެރިވާނަމޭ ބުނެ ބަސްއިއްވާ ފަރާތްތައް ގިނަ ނަމަވެސް، ފަހު ވަގުތު ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަ ނުވާނޭ ކަމަކަށް ހީކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮވިޑް ލޮކްޑައުންގައި ގޭގައި ތިބެގެން ދައުލަތް ހިންގި މީހުންނަށް، އަތޮޅުތަކަށް ވަޒީފާތައް ބަދަލު ކޮށް ޚިދުމަތް ދެވޭނޭ ކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެނެކީ ނޫނެވެ. އެކަމަކު ބޮޑެތި މީހުންނާ، ބޮޑެތި ވާން ބޭނުން ފަރާތްތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި، ޝީޝާ ލިބެން ހުރި ކޮފީ މޭޒުތައް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ފޫ ހޭކެނީއެވެ. އެއީ ހައިރާން ވާންވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒް ކުރެވޭނީ ސަރުކާރަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. ޔޫ.އެން.އެފް.ޕީ.އޭ.ގެ މިއަންދާޒާއަކީ 2014 އާއި ހަމައަށް ރާއްޖޭގެ އާބާދީ މާލެއަށް ހިޖްރަ ކުރަމުންދިޔާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ އަންދާޒާއެކެވެ. އެ ހިސާބުޖެހިއިރު، 7 ހާސް ހިޔާ ފްލެޓާއި، އަނެއްކާ އަނެއް  5 ހާހަށް ވުރެ މަދުނޫން ފްލެޓުތަކުގެ ވާހަކައެއް  އަދި ނުދެކެވެއެވެ. ވިޔާފާރި ތަކާއި ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަން މޫ ލާނީ މީހުން ޖަމާވާ ސަރަހައްދެއްގައެވެ. 5،000 މީހުންނަށް މަޖިލިސް މެންބަރެއްގެ ނިސްބަތުން (ހަމައެކަނި ދިރު އުޅޭނޭ ސަރަހައްދަށް ބަލާނަމަ) 2054 މާލޭގައި 71 ނުހަނު އިއްޒަތްތެރި މެންބަރުން ތިއްބަވާނެއެވެ. އަތޮޅުތައް ތަމްސީލު ކުރައްވަން ތިއްބަވާނީ ނުލާހިކު އާދައިގެ 32 މެންބަރުންނެވެ. ދެން ހަދާނީ ކިހިނަކުން ގައުމެއް އާރާސްތު ވެގެންދާހިނދު، ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅޭ، ސަރަހައްދަކަށް އެހެން މީހުން ޖަމައުވާން ފަށައެވެ. ދަގަތްފާނަށް ދަނގަނޑު ދަމާ ބީދައިން މިއީ ގުދްރަތީ ނިޒާމެކެވެ. ގިނައިން މީހުން ދިރުއުޅެން ފެށުމުން، ކުދި ވިޔަފާރިތަކާއި، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް އުފެދި އިގްތިސާދީ މަސައްކަތް އާލާވެ, ކުދި ކުންފުނި ބޮޑެތިވުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އެދުރެގެ ތައް އުފެދި ބޮޑެތިވެ، މަދްރަސާ ތައް ސްކޫލްތަކަށް ބަދަލުވެދެއެވެ. ހެލްތް ސެންޓަރތައް ފުޅާވެ، ޓާރޝަރީ ހޮސްޕިޓާތަކުގެ ގޮތުގައި ނަންބޯޑު ބަދަލުވާނެއެވެ. މާލެއަށް މީހުން ބަދަލުވާން ފެށީ އަސާސީ ބޭނުންތަކުގައެވެ. ޑަކްޓަރަށް ދައްކާ، ދަރިންނަށް ކިޔަވައިދީ، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތު ހޯދާށެވެ. 30 އަހަރު ފަހުން، މިއަދު، ދައުލަތާއި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ ހޮސްޕިޓާ ތަކާއި ސްކޫލާއި ޔުނިވާރސިޓީ ހުރީ މާލޭގައެވެ. ކޭ.އެފް.ސީ.އާ، ޕިއްޒާހަޓާއި ބިގްމޭން ހުރީ މާލޭގައެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު ކޮފީ މޭޒުތަކާއި އަރަބި، މޮރޮކޯ، ޗައިނީސް، އިންޑިއަން ކެއުންތައް ލިބެން ހުރީ މާލޭގައެވެ. ރާއްޖެއަރަން ނިންމާދުވަހު، މެކްޑޮނަލްޑް ވެސް ހުޅުވޭނީ ހަމަ މާލޭގައެވެ. ސަޅި ސެލޫނާއި މޮޅު ޖިމް، އަދި ހިތްފަސޭހަ ސްޕާތައް ހުރީ މާލޭގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔަން ބީފާއި ފްރެންޗް ޔޯގަޓާއި ހާގެންޑާސް އައިސްކްރީމް ލިބެން ހުރީވެސް މާލޭގައެވެ. ދައުލަތުގެ އޮފީސްތަކާއި ކޯޓްތައް ހިނގައި، ސިޔާސީ މަޝްވަރާތައް ކޮށް ހަދަނީ މާލޭގައެވެ. ރައްޓެހިންނާ ތިމާގެ މީހުން، އަނބިންނާ، ދެން އިންނަން ހުރި ކަލޭގެޔާ، ވަރިކުރި ފުޅާއި، ކުދިންނާއި ދޮންދަރިން ތިބީ މާލޭގައެވެ. އަމިއްލަ ޒާތުގައި ހިނގަން ދޫކޮށްލައިފި ނަމަ ދަގަތްފާނަށް ދަމާ މިންވަރު ދާނީ ގަދަވަމުންނެވެ. ޔޫ.އެން.އެފް.ޕީ.އޭ.ގެ ދިރާސާގައި ޖަހާފައިވަނީ އެހިސާބެވެ. 40 އަހަރު ތެރޭގައި މާލޭގެ އާބާދީ 225 ހާހުން އިތުރުވެ، މުޅި ވ. އަތޮޅުގެ އާބާދީ އެންމެ 543 އަށް ދަށްވެ، ހުވަދޫގެ އާބާދީ 13،886 ން މަދުވެ، ޖުމްލަކޮށް އަތޮޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީ 32 ހާހުން މަދުވާނެ ކަމަށް އެބުނަނީ އެހެންވެގެންނެވެ.  މިއީ އަޅުގަނޑުމެން ދެކެން ބޭނުން ދުވަހެއްބާވައެވެ؟ ދެން ހަދާނީ ކިހިނަކުން ހަގީގީ، މައުނަވީ، ޑީ ސެންޓްރަލައިޒޭޝަންެއަކީ މެނިފެސްޓޯ ވައުދަކުން، ކިޔާ ފަރިއްސަކުން ކުރެވޭނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ޑީސެންޓްރަލައިޒް ކުރެވޭނީ މުޅި ސަރުކާރު އެކަމަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބޮރިސް ޖޯންސަންގެ ‘ލެވެލިންގ’ ސިޔާސަތާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން 2020 ގެ މާރޗްގައި، އިނގިރޭސި ޗާންސެލަރ އޭނާގެ ބަޖެޓުގައި 22،000 ސިވިލް ސާރވިސް ވަޒީފާ 2030 ގެ ކުރިން ލަންޑަނުން ބޭރަށް ގެންދާނެކަމަށް އިއުލާނު ކުރެއްވިއެވެ.  ސަރުކާރުގެ ސިޔާސާތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ވަކިވަކި ޑިޕާރޓްމަންޓްތަކުގެ ޕްލޭންތައް ހަދައި އިމްޕްލިމެންޓް ކުރުމަށް އިނގިރޭސި ކެބިނެޓުން ނިންމައި، އިިނގިރޭސި ސިވިލް ސާރވިސްގެ ހެޑްކުއާޓަރެއް ސްކްޓްލޭންޑްގެ ގްލާސްގޯ ގައި ގާއިމުކުރުމަށާއި، އިނގިރޭސި ޓްރެޒަރީ ޑާލިންގޓަނަށް ބަދަލުކުރުމަށް އިއްލާނުކޮށް، އެހެން ވުޒާރާތަކުން އެމީހުންގެ ވަކި ވަކި މަގުޗާޓުތައް އިއުލާނު ކުރަން ފެށިއެވެ. 2028 ގެ ކުރިން  400 ވަޒީފާ ލަންޑަނުން ބޭރުކޮށް، ޖުމަލް 977 މިލިއަން ޕައުންޑްގެ ރީ އޯރގަނައިޒޭޝަނެއްގައި، 60% ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް ލަންޑަނުން ބޭރުގައި އުފެއްދުމަށް ބީ.ބީ.ސީން މާރޗްމަހު އިއުލާނު ކުރިއެވެ. މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގާކަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ލަންޑަނުގެ އިއްޒަތުގައި، ވަޒީފާއަދާ ކުރަމުންގެންދާ ފަރާތްތަކަށް މިއީކީ ފަސޭހައިން އެއްބަސްވެވޭނޭ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިހާރުވެސް، އެކި ނަމުގައި އެކި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ދަނީ މިކަމަށް ފާޑު ކިޔައި، އަދަދު ތަކާމެދު އަރާރުން ވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެށީގައިވެސް ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ލަވައިގެ އަންބާގައި ބައިވެރިވާނަމޭ ބުނެ ބަސްއިއްވާ ފަރާތްތައް ގިނަ ނަމަވެސް، ފަހު ވަގުތު ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަ ނުވާނޭ ކަމަކަށް ހީކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮވިޑް ލޮކްޑައުންގައި ގޭގައި ތިބެގެން ދައުލަތް ހިންގި މީހުންނަށް، އަތޮޅުތަކަށް ވަޒީފާތައް ބަދަލު ކޮށް ޚިދުމަތް ދެވޭނޭ ކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެނެކީ ނޫނެވެ. އެކަމަކު ބޮޑެތި މީހުންނާ، ބޮޑެތި ވާން ބޭނުން ފަރާތްތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި، ޝީޝާ ލިބެން ހުރި ކޮފީ މޭޒުތައް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ފޫ ހޭކެނީއެވެ. އެއީ ހައިރާން ވާންވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒް ކުރެވޭނީ ސަރުކާރަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. ޔޫ.އެން.އެފް.ޕީ.އޭ.ގެ މިއަންދާޒާއަކީ 2014 އާއި ހަމައަށް ރާއްޖޭގެ އާބާދީ މާލެއަށް ހިޖްރަ ކުރަމުންދިޔާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ އަންދާޒާއެކެވެ. އެ ހިސާބުޖެހިއިރު، 7 ހާސް ހިޔާ ފްލެޓާއި، އަނެއްކާ އަނެއް  5 ހާހަށް ވުރެ މަދުނޫން ފްލެޓުތަކުގެ ވާހަކައެއް  އަދި ނުދެކެވެއެވެ. ވިޔާފާރި ތަކާއި ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަން މޫ ލާނީ މީހުން ޖަމާވާ ސަރަހައްދެއްގައެވެ. 5،000 މީހުންނަށް މަޖިލިސް މެންބަރެއްގެ ނިސްބަތުން (ހަމައެކަނި ދިރު އުޅޭނޭ ސަރަހައްދަށް ބަލާނަމަ) 2054 މާލޭގައި 71 ނުހަނު އިއްޒަތްތެރި މެންބަރުން ތިއްބަވާނެއެވެ. އަތޮޅުތައް ތަމްސީލު ކުރައްވަން ތިއްބަވާނީ ނުލާހިކު އާދައިގެ 32 މެންބަރުންނެވެ. ދެން ހަދާނީ ކިހިނަކުން ގައުމެއް އާރާސްތު ވެގެންދާހިނދު، ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅޭ، ސަރަހައްދަކަށް އެހެން މީހުން ޖަމައުވާން ފަށައެވެ. ދަގަތްފާނަށް ދަނގަނޑު ދަމާ ބީދައިން މިއީ ގުދްރަތީ ނިޒާމެކެވެ. ގިނައިން މީހުން ދިރުއުޅެން ފެށުމުން، ކުދި ވިޔަފާރިތަކާއި، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް އުފެދި އިގްތިސާދީ މަސައްކަތް އާލާވެ, ކުދި ކުންފުނި ބޮޑެތިވުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އެދުރެގެ ތައް އުފެދި ބޮޑެތިވެ، މަދްރަސާ ތައް ސްކޫލްތަކަށް ބަދަލުވެދެއެވެ. ހެލްތް ސެންޓަރތައް ފުޅާވެ، ޓާރޝަރީ ހޮސްޕިޓާތަކުގެ ގޮތުގައި ނަންބޯޑު ބަދަލުވާނެއެވެ. މާލެއަށް މީހުން ބަދަލުވާން ފެށީ އަސާސީ ބޭނުންތަކުގައެވެ. ޑަކްޓަރަށް ދައްކާ، ދަރިންނަށް ކިޔަވައިދީ، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތު ހޯދާށެވެ. 30 އަހަރު ފަހުން، މިއަދު، ދައުލަތާއި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ ހޮސްޕިޓާ ތަކާއި ސްކޫލާއި ޔުނިވާރސިޓީ ހުރީ މާލޭގައެވެ. ކޭ.އެފް.ސީ.އާ، ޕިއްޒާހަޓާއި ބިގްމޭން ހުރީ މާލޭގައެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު ކޮފީ މޭޒުތަކާއި އަރަބި، މޮރޮކޯ، ޗައިނީސް، އިންޑިއަން ކެއުންތައް ލިބެން ހުރީ މާލޭގައެވެ. ރާއްޖެއަރަން ނިންމާދުވަހު، މެކްޑޮނަލްޑް ވެސް ހުޅުވޭނީ ހަމަ މާލޭގައެވެ. ސަޅި ސެލޫނާއި މޮޅު ޖިމް، އަދި ހިތްފަސޭހަ ސްޕާތައް ހުރީ މާލޭގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔަން ބީފާއި ފްރެންޗް ޔޯގަޓާއި ހާގެންޑާސް އައިސްކްރީމް ލިބެން ހުރީވެސް މާލޭގައެވެ. ދައުލަތުގެ އޮފީސްތަކާއި ކޯޓްތައް ހިނގައި، ސިޔާސީ މަޝްވަރާތައް ކޮށް ހަދަނީ މާލޭގައެވެ. ރައްޓެހިންނާ ތިމާގެ މީހުން، އަނބިންނާ، ދެން އިންނަން ހުރި ކަލޭގެޔާ، ވަރިކުރި ފުޅާއި، ކުދިންނާއި ދޮންދަރިން ތިބީ މާލޭގައެވެ. އަމިއްލަ ޒާތުގައި ހިނގަން ދޫކޮށްލައިފި ނަމަ ދަގަތްފާނަށް ދަމާ މިންވަރު ދާނީ ގަދަވަމުންނެވެ. ޔޫ.އެން.އެފް.ޕީ.އޭ.ގެ ދިރާސާގައި ޖަހާފައިވަނީ އެހިސާބެވެ. 40 އަހަރު ތެރޭގައި މާލޭގެ އާބާދީ 225 ހާހުން އިތުރުވެ، މުޅި ވ. އަތޮޅުގެ އާބާދީ އެންމެ 543 އަށް ދަށްވެ، ހުވަދޫގެ އާބާދީ 13،886 ން މަދުވެ، ޖުމްލަކޮށް އަތޮޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީ 32 ހާހުން މަދުވާނެ ކަމަށް އެބުނަނީ އެހެންވެގެންނެވެ.  މިއީ އަޅުގަނޑުމެން ދެކެން ބޭނުން ދުވަހެއްބާވައެވެ؟ ދެން ހަދާނީ ކިހިނަކުން ހަގީގީ، މައުނަވީ، ޑީ ސެންޓްރަލައިޒޭޝަންެއަކީ މެނިފެސްޓޯ ވައުދަކުން، ކިޔާ ފަރިއްސަކުން ކުރެވޭނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ޑީސެންޓްރަލައިޒް ކުރެވޭނީ މުޅި ސަރުކާރު އެކަމަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބޮރިސް ޖޯންސަންގެ ‘ލެވެލިންގ’ ސިޔާސަތާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން 2020 ގެ މާރޗްގައި، އިނގިރޭސި ޗާންސެލަރ އޭނާގެ ބަޖެޓުގައި 22،000 ސިވިލް ސާރވިސް ވަޒީފާ 2030 ގެ ކުރިން ލަންޑަނުން ބޭރަށް ގެންދާނެކަމަށް އިއުލާނު ކުރެއްވިއެވެ.  ސަރުކާރުގެ ސިޔާސާތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ވަކިވަކި ޑިޕާރޓްމަންޓްތަކުގެ ޕްލޭންތައް ހަދައި އިމްޕްލިމެންޓް ކުރުމަށް އިނގިރޭސި ކެބިނެޓުން ނިންމައި، އިިނގިރޭސި ސިވިލް ސާރވިސްގެ ހެޑްކުއާޓަރެއް ސްކްޓްލޭންޑްގެ ގްލާސްގޯ ގައި ގާއިމުކުރުމަށާއި، އިނގިރޭސި ޓްރެޒަރީ ޑާލިންގޓަނަށް ބަދަލުކުރުމަށް އިއްލާނުކޮށް، އެހެން ވުޒާރާތަކުން އެމީހުންގެ ވަކި ވަކި މަގުޗާޓުތައް އިއުލާނު ކުރަން ފެށިއެވެ. 2028 ގެ ކުރިން  400 ވަޒީފާ ލަންޑަނުން ބޭރުކޮށް، ޖުމަލް 977 މިލިއަން ޕައުންޑްގެ ރީ އޯރގަނައިޒޭޝަނެއްގައި، 60% ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް ލަންޑަނުން ބޭރުގައި އުފެއްދުމަށް ބީ.ބީ.ސީން މާރޗްމަހު އިއުލާނު ކުރިއެވެ. މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގާކަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ލަންޑަނުގެ އިއްޒަތުގައި، ވަޒީފާއަދާ ކުރަމުންގެންދާ ފަރާތްތަކަށް މިއީކީ ފަސޭހައިން އެއްބަސްވެވޭނޭ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިހާރުވެސް، އެކި ނަމުގައި އެކި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ދަނީ މިކަމަށް ފާޑު ކިޔައި، އަދަދު ތަކާމެދު އަރާރުން ވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެށީގައިވެސް ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ލަވައިގެ އަންބާގައި ބައިވެރިވާނަމޭ ބުނެ ބަސްއިއްވާ ފަރާތްތައް ގިނަ ނަމަވެސް، ފަހު ވަގުތު ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަ ނުވާނޭ ކަމަކަށް ހީކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮވިޑް ލޮކްޑައުންގައި ގޭގައި ތިބެގެން ދައުލަތް ހިންގި މީހުންނަށް، އަތޮޅުތަކަށް ވަޒީފާތައް ބަދަލު ކޮށް ޚިދުމަތް ދެވޭނޭ ކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެނެކީ ނޫނެވެ. އެކަމަކު ބޮޑެތި މީހުންނާ، ބޮޑެތި ވާން ބޭނުން ފަރާތްތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި، ޝީޝާ ލިބެން ހުރި ކޮފީ މޭޒުތައް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ފޫ ހޭކެނީއެވެ. އެއީ ހައިރާން ވާންވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒް ކުރެވޭނީ ސަރުކާރަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. އެންމެ ފަހުން ރާއްޖޭގައި ބޯހިމެނި އަހަރު ކަމުގައިވާ 2014 ގެ ނަތިޖާއާއި ވިދިގެން، ގައުމީ ސްޓެޓިސްޓިކްސް ބިޔުރޯއާއި ޔުނައިޓެޑް ނޭޝަންސް ފަންޑް ފޯރ ޕޮޕިޔުލޭޝަންސް އެކްޓިވިޓީސް، (ޔޫ.އެން.އެފް.ޕީ.އޭ) އާއި ގުޅިގެން ރާއްޖޭގައި މީހުން ދިރިއުޅެ، ހިޖްރަ ކުރަމުން ދާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް 40 އަހަރު ފަހުގައި،  2054 ގައި، ރާއްޖޭގެ އަތޮޅު ތަކުގައި މީހުން ދިރުއުޅޭނޭ އަދަދަތުކާއި ބެހޭ އަންދާޒާއެއް ނެރުނެވެ. މިއަންދާޒާ ދައްކާގޮތުގައި 2014 އިން 2054 އަށް ރާއްޖޭގެ އާބާދީ، 190 ހާހުން އިތުރެވެ، ޖުމްލަ 328 ހާހުން 518 ހާހަށް ބަދަލުވާނެއެވެ. 40 އަހަރު ތެރޭގައި 190 ހާސް އިތުރުވުމަކީ ހައިރާން ކުރުވަނިވި ކަމަކަށް ނުވިނަމަވެސް، މިއަންދާޒާ ދައްކާގޮތުން މާލޭގެ އާބާދީ މިމުއްދަތުގައި 225 ހާހުން އިތުރުވެ، އަތޮޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީ 32 ހާހުން މަދުވާނެއެވެ.  އަދި އެއްފަހަރު ދަންނަވަންތޯއެވެ؟  40 އަހަރު ތެރޭގައި މާލޭގެ އާބާދީ 225 ހާހުން އިތުރުވެ، އަތޮޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީ 32 ހާހުން މަދުވާނެއެވެ.  މި އަންދާޒާގެ ބައެއް އަދަދު ތަކަށް ބަލާލަމާތޯއެވެ؟
  2014 (ބޯހިމެނި ހިސާބު) 2054 (އަންދާޒާ) ތަފާތު
މާލެ 130،465 356،243 225،778
އައްޑު 19،329 13،339 5،990 –
ހުވަދުއަތޮޅުގެ 2 ބުރި (ގއ.، ގދ.) 19،921 6،035 13،886 –
ވާވު އަތޮޅު 1،601 543 1،058 –
ބޮޑު ތިލަދުންމަތި (ހއ.، ހދ.) 31،508 29،252 2،256 –
ޔޫ.އެން.އެފް.ޕީ.އޭ.ގެ މިއަންދާޒާއަކީ 2014 އާއި ހަމައަށް ރާއްޖޭގެ އާބާދީ މާލެއަށް ހިޖްރަ ކުރަމުންދިޔާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ އަންދާޒާއެކެވެ. އެ ހިސާބުޖެހިއިރު، 7 ހާސް ހިޔާ ފްލެޓާއި، އަނެއްކާ އަނެއް  5 ހާހަށް ވުރެ މަދުނޫން ފްލެޓުތަކުގެ ވާހަކައެއް  އަދި ނުދެކެވެއެވެ. ވިޔާފާރި ތަކާއި ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަން މޫ ލާނީ މީހުން ޖަމާވާ ސަރަހައްދެއްގައެވެ. 5،000 މީހުންނަށް މަޖިލިސް މެންބަރެއްގެ ނިސްބަތުން (ހަމައެކަނި ދިރު އުޅޭނޭ ސަރަހައްދަށް ބަލާނަމަ) 2054 މާލޭގައި 71 ނުހަނު އިއްޒަތްތެރި މެންބަރުން ތިއްބަވާނެއެވެ. އަތޮޅުތައް ތަމްސީލު ކުރައްވަން ތިއްބަވާނީ ނުލާހިކު އާދައިގެ 32 މެންބަރުންނެވެ. ދެން ހަދާނީ ކިހިނަކުން ގައުމެއް އާރާސްތު ވެގެންދާހިނދު، ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅޭ، ސަރަހައްދަކަށް އެހެން މީހުން ޖަމައުވާން ފަށައެވެ. ދަގަތްފާނަށް ދަނގަނޑު ދަމާ ބީދައިން މިއީ ގުދްރަތީ ނިޒާމެކެވެ. ގިނައިން މީހުން ދިރުއުޅެން ފެށުމުން، ކުދި ވިޔަފާރިތަކާއި، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް އުފެދި އިގްތިސާދީ މަސައްކަތް އާލާވެ, ކުދި ކުންފުނި ބޮޑެތިވުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އެދުރެގެ ތައް އުފެދި ބޮޑެތިވެ، މަދްރަސާ ތައް ސްކޫލްތަކަށް ބަދަލުވެދެއެވެ. ހެލްތް ސެންޓަރތައް ފުޅާވެ، ޓާރޝަރީ ހޮސްޕިޓާތަކުގެ ގޮތުގައި ނަންބޯޑު ބަދަލުވާނެއެވެ. މާލެއަށް މީހުން ބަދަލުވާން ފެށީ އަސާސީ ބޭނުންތަކުގައެވެ. ޑަކްޓަރަށް ދައްކާ، ދަރިންނަށް ކިޔަވައިދީ، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތު ހޯދާށެވެ. 30 އަހަރު ފަހުން، މިއަދު، ދައުލަތާއި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުގެ ހޮސްޕިޓާ ތަކާއި ސްކޫލާއި ޔުނިވާރސިޓީ ހުރީ މާލޭގައެވެ. ކޭ.އެފް.ސީ.އާ، ޕިއްޒާހަޓާއި ބިގްމޭން ހުރީ މާލޭގައެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު ކޮފީ މޭޒުތަކާއި އަރަބި، މޮރޮކޯ، ޗައިނީސް، އިންޑިއަން ކެއުންތައް ލިބެން ހުރީ މާލޭގައެވެ. ރާއްޖެއަރަން ނިންމާދުވަހު، މެކްޑޮނަލްޑް ވެސް ހުޅުވޭނީ ހަމަ މާލޭގައެވެ. ސަޅި ސެލޫނާއި މޮޅު ޖިމް، އަދި ހިތްފަސޭހަ ސްޕާތައް ހުރީ މާލޭގައެވެ. އޮސްޓްރޭލިޔަން ބީފާއި ފްރެންޗް ޔޯގަޓާއި ހާގެންޑާސް އައިސްކްރީމް ލިބެން ހުރީވެސް މާލޭގައެވެ. ދައުލަތުގެ އޮފީސްތަކާއި ކޯޓްތައް ހިނގައި، ސިޔާސީ މަޝްވަރާތައް ކޮށް ހަދަނީ މާލޭގައެވެ. ރައްޓެހިންނާ ތިމާގެ މީހުން، އަނބިންނާ، ދެން އިންނަން ހުރި ކަލޭގެޔާ، ވަރިކުރި ފުޅާއި، ކުދިންނާއި ދޮންދަރިން ތިބީ މާލޭގައެވެ. އަމިއްލަ ޒާތުގައި ހިނގަން ދޫކޮށްލައިފި ނަމަ ދަގަތްފާނަށް ދަމާ މިންވަރު ދާނީ ގަދަވަމުންނެވެ. ޔޫ.އެން.އެފް.ޕީ.އޭ.ގެ ދިރާސާގައި ޖަހާފައިވަނީ އެހިސާބެވެ. 40 އަހަރު ތެރޭގައި މާލޭގެ އާބާދީ 225 ހާހުން އިތުރުވެ، މުޅި ވ. އަތޮޅުގެ އާބާދީ އެންމެ 543 އަށް ދަށްވެ، ހުވަދޫގެ އާބާދީ 13،886 ން މަދުވެ، ޖުމްލަކޮށް އަތޮޅުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީ 32 ހާހުން މަދުވާނެ ކަމަށް އެބުނަނީ އެހެންވެގެންނެވެ.  މިއީ އަޅުގަނޑުމެން ދެކެން ބޭނުން ދުވަހެއްބާވައެވެ؟ ދެން ހަދާނީ ކިހިނަކުން ހަގީގީ، މައުނަވީ، ޑީ ސެންޓްރަލައިޒޭޝަންެއަކީ މެނިފެސްޓޯ ވައުދަކުން، ކިޔާ ފަރިއްސަކުން ކުރެވޭނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ޑީސެންޓްރަލައިޒް ކުރެވޭނީ މުޅި ސަރުކާރު އެކަމަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ. އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ބޮރިސް ޖޯންސަންގެ ‘ލެވެލިންގ’ ސިޔާސަތާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން 2020 ގެ މާރޗްގައި، އިނގިރޭސި ޗާންސެލަރ އޭނާގެ ބަޖެޓުގައި 22،000 ސިވިލް ސާރވިސް ވަޒީފާ 2030 ގެ ކުރިން ލަންޑަނުން ބޭރަށް ގެންދާނެކަމަށް އިއުލާނު ކުރެއްވިއެވެ.  ސަރުކާރުގެ ސިޔާސާތާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ވަކިވަކި ޑިޕާރޓްމަންޓްތަކުގެ ޕްލޭންތައް ހަދައި އިމްޕްލިމެންޓް ކުރުމަށް އިނގިރޭސި ކެބިނެޓުން ނިންމައި، އިިނގިރޭސި ސިވިލް ސާރވިސްގެ ހެޑްކުއާޓަރެއް ސްކްޓްލޭންޑްގެ ގްލާސްގޯ ގައި ގާއިމުކުރުމަށާއި، އިނގިރޭސި ޓްރެޒަރީ ޑާލިންގޓަނަށް ބަދަލުކުރުމަށް އިއްލާނުކޮށް، އެހެން ވުޒާރާތަކުން އެމީހުންގެ ވަކި ވަކި މަގުޗާޓުތައް އިއުލާނު ކުރަން ފެށިއެވެ. 2028 ގެ ކުރިން  400 ވަޒީފާ ލަންޑަނުން ބޭރުކޮށް، ޖުމަލް 977 މިލިއަން ޕައުންޑްގެ ރީ އޯރގަނައިޒޭޝަނެއްގައި، 60% ޓީވީ ޕްރޮގްރާމްތައް ލަންޑަނުން ބޭރުގައި އުފެއްދުމަށް ބީ.ބީ.ސީން މާރޗްމަހު އިއުލާނު ކުރިއެވެ. މިއިން އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގާކަށް ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ލަންޑަނުގެ އިއްޒަތުގައި، ވަޒީފާއަދާ ކުރަމުންގެންދާ ފަރާތްތަކަށް މިއީކީ ފަސޭހައިން އެއްބަސްވެވޭނޭ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މިހާރުވެސް، އެކި ނަމުގައި އެކި ޖަމްއިއްޔާތަކުން ދަނީ މިކަމަށް ފާޑު ކިޔައި، އަދަދު ތަކާމެދު އަރާރުން ވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވެށީގައިވެސް ލާމަރުކަޒު ކުރުމުގެ ލަވައިގެ އަންބާގައި ބައިވެރިވާނަމޭ ބުނެ ބަސްއިއްވާ ފަރާތްތައް ގިނަ ނަމަވެސް، ފަހު ވަގުތު ފަހަތު ފަޔަށް ބުރަ ނުވާނޭ ކަމަކަށް ހީކުރާކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮވިޑް ލޮކްޑައުންގައި ގޭގައި ތިބެގެން ދައުލަތް ހިންގި މީހުންނަށް، އަތޮޅުތަކަށް ވަޒީފާތައް ބަދަލު ކޮށް ޚިދުމަތް ދެވޭނޭ ކަމާމެދު ޝައްކު އުފެދެނެކީ ނޫނެވެ. އެކަމަކު ބޮޑެތި މީހުންނާ، ބޮޑެތި ވާން ބޭނުން ފަރާތްތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއި، ޝީޝާ ލިބެން ހުރި ކޮފީ މޭޒުތައް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން ފޫ ހޭކެނީއެވެ. އެއީ ހައިރާން ވާންވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މައުނަވީ ގޮތުގައި ލާމަރުކަޒް ކުރެވޭނީ ސަރުކާރަށް ކެރުނު ދުވަހަކުންނެވެ.

Leave a Reply

Discover more from athifshakoor.com

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading